راهبردهای پیامبر اکرم (ص) در مواجهه با افکار عمومی

دوره انتشار:
دورۀ سوم، سال سوم، شمارۀ 7، تابستان 1404
نوع مقاله:
مقالۀ پژوهشی- تاریخ و سیره
صفحات:
5 - 22
نویسندگان:

امید نساج دره؛ استاد سطح یک و عضو گروه علمی – تربیتی، مدرسۀ علمیۀ مدینةالعلم کاظمیه، یزد، ایران. omidnd1399@gmail.com

چکیده:
افکار عمومی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در جهت‌گیری حرکت جوامع انسانی و یکی از مؤلفه‌های مهم در عرصۀ حکمرانی به شمار می‌آید. در جامعۀ اسلامی نیز رهبران الهی، ضمن هدایت مردم به سوی حق، همواره به واقعیت افکار عمومی و نقش آن در پیشبرد اهداف دینی توجه داشته‌اند. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و روایی، به بررسی راهبردهای پیامبر اکرم9 در مواجهه با افکار عمومی در دورۀ حکومت ایشان می‌پردازد. بررسی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که پیامبر اکرم9 در مدیریت جامعۀ اسلامی، ضمن پایبندی کامل به اصول وحیانی، از راهبردهایی همچون توجه به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه، رجوع به افکار عمومی در برخی تصمیمات اجتماعی، بهره‌گیری از مشورت، آماده‌سازی تدریجی افکار عمومی برای پذیرش احکام الهی، پرهیز از اقداماتی که موجب تضعیف جایگاه دین در نگاه عمومی می‌شد و تلاش برای اقناع و همراه‌سازی مردم بهره می‌گرفتند. سیرۀ پیامبر9 نشان می‌دهد که هدایت افکار عمومی، نه به معنای تبعیت از آن، بلکه به معنای مدیریت و جهت‌دهی آن در مسیر حق و مصلحت جامعۀ اسلامی بوده است. این الگو می‌تواند برای حاکمان و مدیران جوامع اسلامی در مواجهه با افکار عمومی راهگشا باشد. نویسنده در ادامۀ این پژوهش و در تکمیل بحث حاضر، در مقاله‌ای دیگر با تمرکز بر سیرۀ حکومتی امام علی، راهبردهای آن حضرت در مواجهه با افکار عمومی مورد بررسی قرار داده است تا با تکیه بر تجربۀ حکومت علوی، ابعاد دیگری از مدیریت و هدایت افکار عمومی در سنت حکمرانی اسلامی تبیین شود.
کلیدواژگان:
افکار عمومی، سیرۀ پیامبر اکرم9، راهبردهای حکمرانی، مدیریت اجتماعی، هدایت جامعه، سیرۀ نبوی.
منابع:

* قرآن کریم.
* نهج‌البلاغه، ترجمۀ آیتی.
1. ابن‌هشام (1409ق). السیرة النبویة. تعلیقات عمر عبدالسلام تدمری. بیروت: دارالکتاب العربی.
2. ثعلبی نیشابوری، احمد بن محمد (1422ق). الکشف و البیان. تحقیق نظیر الساعدی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
3. خمینی، روح الله. (1389ش). ‏صحیفۀ امام:‏‏ مجموعه آثار امام خمینی‏‏. جلد9، ‏‏چاپ ‏‏پنجم، دورۀ22جلدی، تهران: ‏‏مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
4. سبحانی، جعفر (1382ش). فرازهایی از زندگانی پیامبر اسلام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
5. ــــــــــــــ (1380ش). فروغ ابدیت. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
6. شربتیان، محمدحسن (1386ش). درآمدی بر مبانی تبلیغات. مشهد: انتشارات سخن‌گستر.
7. شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1403ق). کتاب من لا یحضره الفقیه. مصحح علی‌اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
8. غفاریان، وفا؛ کیانی، غلامرضا (1392ش). استراتژی اثربخش. تهران: فرا.
9. فیض‌کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1418ق). علم الیقین. قم: انتشارات بیدار.
10. میرسعید قاضی، علی (1382ش). تئوری و عمل در روابط عمومی و ارتباطات. تهران: انتشارات مبتکران.
11. نقیب زاده، احمد (۱۳۸۵ش). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: انتشارات قومس.
12. واقدی، محمد بن عمر (بی‌تا). المغازی للواقدی. تحقیق: جونز مارزدن. لبنان: مؤسسة‌الاعلمی للمطبوعات.

چکیده عربی:
يُعَدّ الرأي العام من أهم العوامل المؤثرة في توجّه حركة المجتمعات الإنسانية، كما يُعدّ أحد المكوّنات الأساسية في مجال الحکومة وإدارة المجتمع. وفي المجتمع الإسلامي أيضاً، كان القادة الإلهيون، مع سعيهم إلى هداية الناس نحو الحق، يولون اهتماماً دائماً بواقع الرأي العام ودوره في تحقيق الأهداف الدينية. يهدف هذا البحث، بالاعتماد على المنهج الوصفي التحليلي والاستفادة من المصادر التاريخية والروائية، إلى دراسة استراتيجيات النبي الأكرم9 في مواجهة الرأي العام خلال فترة حكمه. وتُظهر دراسة الشواهد التاريخية أن النبي الأكرم9 في إدارة المجتمع الإسلامي، مع التزامه التام بالمبادئ الوحيانية، كان يعتمد استراتيجيات متعددة؛ من بينها مراعاة الظروف الثقافية والاجتماعية للمجتمع، والرجوع إلى الرأي العام في بعض القرارات الاجتماعية، والاستفادة من مبدأ الشورى، والتهيئة التدريجية للرأي العام لتقبّل الأحكام الإلهية، وتجنّب الإجراءات التي قد تُضعف مكانة الدين في نظر العامة، والسعي إلى إقناع الناس واستمالتهم للمشاركة. وتبيّن سيرة النبي9 أن توجيه الرأي العام لا يعني اتباعه والانقياد له، بل يعني إدارته وتوجيهه في مسار الحق ومصلحة المجتمع الإسلامي. ويمكن لهذا النموذج أن يكون هادياً للحكام ومديري المجتمعات الإسلامية في كيفية التعامل مع الرأي العام. وفي امتداد هذا البحث واستكمالاً لمباحثه، تناول المؤلف في دراسة أخرى، مع التركيز على السيرة الحكومية للإمام علي، استراتيجيات ذلك الإمام في التعامل مع الرأي العام، بهدف إيضاح أبعاد أخرى لإدارة الرأي العام وتوجيهه في تقاليد الحکومة الإسلامية بالاستناد إلى تجربة الحكم العلوي.
شناسنامه نشریه
صاحب امتیاز
مدرسۀ علمیۀ مدینة‌العلم کاظمیه
مدیر مسئول
سید ابراهیم فاطمی نسب
سردبیر
علی اکبر دهقانی اشکذری
هیات تحریریه
سید ابراهیم فاطمی نسب
علی اکبر دهقانی اشکذری
امید نساج دره
محمد مهدی مزین
محسن رجبی نصرت آبادی
هادی هادی زاده بهابادی
ناصر رحمانی شمسی
امیرحسین حسنعلی تفتی
ویراستار ادبی
محمدسجاد قاسمی
دوره انتشار
فصلنامه
مقالات آماده انتشار
نتیجه‌ای پیدا نشد.
شماره های پیشین
آخرین مقالات
شماره های پیشین
بانک ها و نمایه نامه ها
کل مقالات ۲۳
در پروسه انتشار ۲۱
منتشر شده ۲
کل بازدید سایت ۵۱۲