راهبردهای امیر المؤمنین ع در مواجهه با افکار عمومی

دوره انتشار:
نوع مقاله:
مقالۀ پژوهشی- تاریخ و سیره
صفحات:
نویسندگان:

امید نساج دره؛ استاد سطح یک و عضو گروه علمی – تربیتی، مدرسۀ علمیۀ مدینةالعلم کاظمیه، یزد، ایران.  omidnd1399@gmail.com

چکیده:
افکار عمومی از مؤلفه‌های مهم در عرصۀ حکمرانی و مدیریت اجتماعی به شمار می‌آید و نقش آن در موفقیت یا ناکامی سیاست‌ها و برنامه‌های حاکمیت انکارناپذیر است. در سنت حکمرانی اسلامی نیز رهبران الهی همواره ضمن پایبندی به اصول وحیانی، به واقعیت افکار عمومی و تأثیر آن در هدایت جامعه توجه داشته‌اند. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و روایی، به بررسی راهبردهای امیرالمؤمنین علی در مواجهه با افکار عمومی در دوران حکومت آن حضرت می‌پردازد. بررسی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که امام علی در مدیریت جامعۀ اسلامی، ضمن تأکید بر اجرای عدالت و مقابله با انحرافات، همواره وضعیت افکار عمومی و میزان آمادگی جامعه برای پذیرش اصلاحات را در نظر می‌گرفتند. نمونه‌هایی همچون سکوت بیست‌وپنج ساله پس از رحلت پیامبر، پذیرش حکومت پس از اقبال عمومی، انتقال مرکز خلافت به کوفه، پذیرش حکمیت در جنگ صفین، عدم اجرای برخی اصلاحات به دلیل عدم پذیرش عمومی و نیز بهره‌گیری گسترده از خطبه‌ها و سخنرانی‌ها برای هدایت افکار عمومی، از جمله شواهد این رویکرد است. سیرۀ حکومتی امیرالمؤمنین نشان می‌دهد که هدایت افکار عمومی در حکومت اسلامی، نه به معنای تبعیت از آن، بلکه به معنای مدیریت، اقناع و جهت‌دهی آن در مسیر حق و عدالت است. این بررسی در تکمیل پژوهشی است که به راهبردهای پیامبر اکرم در مواجهه با افکار عمومی پرداخته و در کنار آن می‌تواند تصویر جامع‌تری از الگوی تعامل رهبران الهی با افکار عمومی در سنت حکمرانی اسلامی ارائه دهد
کلیدواژگان:
افکار عمومی، سیرۀ علوی، حکمرانی اسلامی، امیرالمؤمنین، مدیریت اجتماعی، هدایت جامعه
منابع:

* نهج‌البلاغه، ترجمه آیتی.
کتب
1. ابن ابى‌الحدید، عبدالحمید(بی تا). شرح نهج البلاغه. قاهره‌: دار احیاء الکتب العربیة‌.
2. ابن عساکر، على بن حسن(بی تا)‌. تاریخ دمشق. تحقیق محمدباقرمحمودى. بیروت‌: موسسة المحمودي للطباعة و النشر.
3. مکارم شیرازی، ناصر (1386ش). پیام امیرالمؤمنین. تهیه و تنظیم جمعی از فضلا. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
4. کلینی ، محمد بن یعقوب (1363ش). الأصول من الکافي، تحقیق: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
5. مسعودى‌، على بن حسین (1411). مروج الذهب‌. بیروت‌: منشورات موسسة الاعلمي للمطبوعات‌.
6. مفید، محمد بن على‌(1416). الجمل. قم‌: مکتب الاعلام الاسلامي.
7. نصر بن مزاحم. وقعة صفین(1382ق). قاهره: مؤسسة العربية الحديثة.
8. یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (بی تا)، تاریخ الیعقوبی. بیروت: دار صادر.
مقالات
9. نساج دره، امید (1404ش)، راهبردهای پیامبر اکرم در مواجهه با افکار عمومی، مجلۀ مدینة العلم کاظمیه، شمارۀ7، ص 5-22.

چکیده عربی:
يُعد الرأي العام من العوامل المهمة في مجال الحکومة والإدارة الاجتماعية، ودوره في نجاح أو فشل سياسات وبرامج الحكم لا يمكن إنكاره. في تقليد الحكم الإسلامي، اهتم القادة الإلهيون دائمًا، مع الالتزام بالمبادئ الوحيانية، بواقع الرأي العام وتأثيره في توجيه المجتمع. تبحث هذه الدراسة، بمنهج وصفي تحليلي وبالاستفادة من المصادر التاريخية والروائية، في استراتيجيات أمير المؤمنين علي في التعامل مع الرأي العام خلال فترة حكومته. يُظهر فحص الأدلة التاريخية أن الإمام علي في إدارة المجتمع الإسلامي، مع تأكيده على تطبيق العدالة ومواجهة الانحرافات، كان دائمًا يأخذ في الاعتبار حالة الرأي العام ومدى استعداد المجتمع لتقبل الإصلاحات. ومن الأمثلة على ذلك: الصمت لمدة خمس وعشرين سنة بعد رحيل النبي، وقبول الحكم بعد الإقبال العام، ونقل مركز الخلافة إلى الكوفة، وقبول التحكيم في معركة صفين، وعدم تنفيذ بعض الإصلاحات بسبب عدم القبول العام، وكذلك الاستخدام الواسع للخطب والخطابات لتوجيه الرأي العام. يُظهر منهج حكم أمير المؤمنين أن توجيه الرأي العام في الحكومة الإسلامية لا يعني الانقياد له، بل يعني إدارته وإقناعه وتوجيهه نحو طريق الحق والعدالة. هذا البحث يُكمل دراسة تناولت استراتيجيات النبي الأكرم في التعامل مع الرأي العام، ويمكن أن يقدّم معها صورة أكثر شمولاً لنموذج تفاعل القادة الإلهيين مع الرأي العام في تقليد الحكم الإسلامي.
شناسنامه نشریه
صاحب امتیاز
مدرسۀ علمیۀ مدینة‌العلم کاظمیه
مدیر مسئول
سید ابراهیم فاطمی نسب
سردبیر
علی اکبر دهقانی اشکذری
هیات تحریریه
سید ابراهیم فاطمی نسب
علی اکبر دهقانی اشکذری
امید نساج دره
محمد مهدی مزین
محسن رجبی نصرت آبادی
هادی هادی زاده بهابادی
ناصر رحمانی شمسی
امیرحسین حسنعلی تفتی
ویراستار ادبی
محمدسجاد قاسمی
دوره انتشار
فصلنامه
مقالات آماده انتشار
نتیجه‌ای پیدا نشد.
شماره های پیشین
آخرین مقالات
شماره های پیشین
بانک ها و نمایه نامه ها
کل مقالات ۲۵
در پروسه انتشار ۲۳
منتشر شده ۲
کل بازدید سایت ۷۸۹