امکان‌سنجی اصطیاد قاعده از نصوص مربوط به موارد جزئی

دوره انتشار:
دورۀ سوم، سال سوم، شمارۀ 7، تابستان 1404
نوع مقاله:
مقالۀ پژوهشی - اصولی
صفحات:
59 - 70
نویسندگان:

ابوالفضل عیدزاده؛ طلبۀ پایۀ ششم، مدرسۀ علمیۀ مدینةالعلم کاظمیه، یزد، ایران. abolfazl.ahghar1384@gmail.com

چکیده:
نصوص جزئی به دو دسته تقسیم می‌شوند: نخست، نصوصی که ظهور در قاعدۀ عام دارند و دوم، نصوصی که فاقد این ظهور هستند. در نصوص دستۀ اول، اصطیاد قاعده صورت نمی‌گیرد، بلکه استظهار قاعده رخ می‌دهد. اما نصوص دستۀ دوم، از آنجا که ظهوری در قاعدۀ عام ندارند، این فقیه است که با شمّ استنباطی و اجتهادی خود، احکام متشابه‌الاطراف را گرد می‌آورد و حکم عامی را اصطیاد می‌کند. خلاصۀ بحث آنکه اگر برداشت قاعدۀ عام از موارد جزئی به نحو استظهار باشد، هم امکان‌پذیر است و هم در عمل بسیار واقع شده است؛ اما اگر به نحو غیر استظهار، یعنی اصطیاد محض باشد، در تنگنا قرار دارد و به دشواری محقق می‌شود.
کلیدواژگان:
اصطیاد قاعده، قاعدۀ فقهی، قاعدۀ اصولی، استظهار، قیاس.
منابع:

* قرآن کریم.
1. انصاری، شیخ مرتضی. (بی‌تا). فرائد الأصول. قم: مکتبة المصطفوي.
2. خمینی‌، روح الله، (1400ش). موسوعة الإمام الخميني. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، دفتر قم.
3. خمینی، سید مصطفی. (1418ق). تحریرات في الاصول. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
4. شریعتمداری، جعفر. (1387ش). شرح و تفسیر قرآن بر اساس تفسیر نمونه. مشهد: آستان قدس رضوی/ بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
5. طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الاحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
6. علیدوست، ابوالقاسم. (1395ش). مقالۀ «فلسفه قواعد فقهیه». نشریۀ پژوهش‌های فقهی. تابستان 1395، دورۀ دوازدهم، شمارۀ 2، صفحات 343 تا 365 .
7. ‌عمید زنجانی، عباسعلی. (1388ش). قواعد فقه. تهران: سازمان مطالعه و تدوين کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت). مرکز تحقيق و توسعه علوم انسانی.
8. فیاض، محمد اسحاق. (1417ق). محاضرات في اصول الفقه. قم: دار الهادي.
9. کاظمی، محمد‌علی. (1376ش). فوائد الاصول. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
10. مظاهری، حسین. (بی تا). دروس اصول. ایران: بی نا.
11. موسوی بجنوردی، محمد. (1379ش). قواعد فقهیه. تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينی.
12. صدر، محمد باقر. (1417ق). بحوث في علم الأصول. تقریر هاشمی شاهرودی، محمود. قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي.
13. ‌سبحانی تبریزی، جعفر. (1397ش). الوسیط في أصول الفقه. قم: مؤسسه امام صادق.
14. شهیدی، میرزا عبدالفتاح. (1407ق). هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب. قم: مکتبة آیة الله النجفي المرعشي.

چکیده عربی:
تنقسم النصوص الجزئية إلى قسمين: الأول، نصوص لها ظهور في قاعدة عامة؛ والثاني، نصوص تفتقد هذا الظهور. في نصوص القسم الأول، لا يحصل اصطیاد القاعدة، بل يتحقق استظهار القاعدة. أما نصوص القسم الثاني، فلما كانت لا تظهر في قاعدة عامة، فإن الفقيه هو الذي يجمع بشمّه الاستنباطي والاجتهادي الأحكام المتشابهة ويصطاد منها حكماً عاماً. وخلاصة البحث أنه إن كان استنباط القاعدة العامة من الموارد الجزئية بنحو الاستظهار، فهو ممكن وقد وقع كثيراً في العمل؛ وأما إن كان بنحو غير الاستظهار، أي الاصطیاد المحض، فهو في مضيق ويتحقق بصعوبة.
شناسنامه نشریه
صاحب امتیاز
مدرسۀ علمیۀ مدینة‌العلم کاظمیه
مدیر مسئول
سید ابراهیم فاطمی نسب
سردبیر
علی اکبر دهقانی اشکذری
هیات تحریریه
سید ابراهیم فاطمی نسب
علی اکبر دهقانی اشکذری
امید نساج دره
محمد مهدی مزین
محسن رجبی نصرت آبادی
هادی هادی زاده بهابادی
ناصر رحمانی شمسی
امیرحسین حسنعلی تفتی
ویراستار ادبی
محمدسجاد قاسمی
دوره انتشار
فصلنامه
مقالات آماده انتشار
نتیجه‌ای پیدا نشد.
شماره های پیشین
آخرین مقالات
شماره های پیشین
بانک ها و نمایه نامه ها
کل مقالات ۲۳
در پروسه انتشار ۲۱
منتشر شده ۲
کل بازدید سایت ۵۹۷