نظریه تعهد در تبیین حقیقت وضع؛ تحلیل ادله و نقد اشکالات

دوره انتشار:
دورۀ سوم، سال سوم، شمارۀ 6، بهار 1404
نوع مقاله:
مقالۀ پژوهشی- اصولی
صفحات:
27 - 48
نویسندگان:

امیرحسین حسنعلی تفتی
استاد سطح یک و عضو گروه علمی – تربیتی، مدرسۀ علمیۀ مدینةالعلم کاظمیه، یزد، ایران. (نویسندۀ مسئول) ahhat@chmail.ir
مهدی وطن پرست (معتمدی)
استاد درس خارج و سطوح عالی حوزۀ علمیه، قم، ایران. mmotamedi708 @gmail.com

چکیده:
این مقاله باهدف بررسی «نظریه تعهد» در تبیین حقیقت وضع در علم اصول فقه و تحلیل اشکالات وارد بر آن نگاشته شده است. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی - انتقادی و با بهره‌گیری از تقریرات درس خارج اصول حجت‌الاسلام مهدی معتمدی، به واکاوی تقریرهای مختلف این نظریه و مهم‌ترین اشکالات مطرح‌شده می‌پردازد. مسئله اصلی، ارزیابی ادعای این نظریه است که بنا بر آن، حقیقت وضع نه اعتبار، بلکه «تعهد» متکلم در به‌کارگیری لفظ در هنگام ارادۀ تفهیم معنای خاص است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اشکالاتی چون عدم توجیه تمامی موارد وضع، قرارگرفتن اراده به‌جای خود معنا به‌عنوان موضوعٌ‌له، دور و نیز عدم تناسب با کاربرد زبان در جوامع ابتدایی یا نزد کودکان، از سوی طرف‌داران نظریه مورد بحث و پاسخ واقع شده‌اند. بااین‌حال، به نظر می‌رسد قوی‌ترین نقد بر این نظریه، ناسازگاری آن با ارتکاز و تجربۀ وجدانی گویشوران زبان است که تعهد پیشافرض‌شدۀ درونی را در فرایند استعمال الفاظ احراز نمی‌کنند. نتیجه آن که اگرچه بسیاری از اشکالات وارده پاسخ‌پذیر می‌نمایند، چالش اصلی نظریۀ تعهد، گسست آن از شهود زبانی عموم کاربران زبان است.
کلیدواژگان:
نظریه تعهد، حقیقت وضع، دلالت تصدیقی، ارتکاز.
منابع:

کتب
1. ایروانی، علی. (۱۳۷۰ش). نهایة النهایة فی شرح الکفایة. قم: مکتب الإعلام الإسلامي، مرکز النشر.
2. تبریزی، جواد. (۱۳۸۷ش). دروس في مسائل علم الأصول. قم: دار الصديقة الشهيدة.
3. حائری، عبدالکریم. (۱۴۱۸ق). درر الفوائد. قم: جماعة المدرسين في الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامي.
4. خویی، ابوالقاسم. (۱۳۱۹ق «الف»). دراسات في علم الأصول. قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي.
5. خویی، ابوالقاسم. (۱۴۱۰ق «ب»). محاضرات فی أصول الفقه. قم: انصاریان.
6. رشتی، حبیب‌الله بن محمدعلی. (بی‌تا). بدائع الأفکار. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
7. سیستانی، علی. (1414 ق). الرافد فی علم ا لأصول. قم: مکتب آية الله العظمی السيد السيستاني.
8. صدر، محمدباقر. (۱۴۱۷ق «الف»). بحوث فی علم الأصول (چاپ اوّل). مؤلف: عبدالساتر. بیروت: الدارالاسلامیه.
9. صدر، محمدباقر. (۱۴۱۷ق «ب»). بحوث فی علم الأصول (چاپ سوم). مؤلف: سید محمود هاشمی شاهرودی. قم: موسسه دائره معارف الفقه الاسلامی.
10. نهاوندی نجفی، علی بن فتح‌الله. (۱۳۲۰ق). تشریح الأصول (چاپ اوّل). تهران: موسسه مطبوعاتی شرق.
کتب اینترنتی
11. شهیدی، محمدتقی. (۱۳۸۶ش). ابحاث اصولیه. بازیابی شده در ۱۷ دی ۱۴۰۴، از shahidipoor.ir.
تقریرات
12. معتمدی، مهدی. (۱۴۰۱ش). تقریرات درس خارج اصول. بازیابی شده در ۱۷ دی ۱۴۰۱، از eitaa.com/doroosmotamedi1.

چکیده عربی:
تتناول هذه المقالة دراسة «نظریة التعهد» في تبیین حقیقة الوضع في علم أصول الفقه، مع تحلیل الإشکالات الموجهة إلیها. یعتمد البحث علی المنهج التحلیلي النقدي، مستفیداً من تقریرات درس الخارج في الأصول للأستاذ مهدي معتمدي، بهدف استقصاء التفسیرات المختلفة لهذه النظریة وأبرز الإشکالات المثارة حولها. تتمثل المسألة الأساسیة في تقییم ادعاء هذه النظریة القائل: إن حقیقة الوضع لیست اعتباراً محضاً، بل هی «تعهد» المتکلم باستعمال اللفظ عند إرادة تفهیم معنی خاص. تظهر النتائج أن الإشکالات المطروحة – مثل عدم تبریر جمیع حالات الوضع، ووضع الإرادة محل المعنی نفسه کموضوع له، والدور، وعدم تناسبها مع استعمال اللغة في المجتمعات البدائیة أو لدی الأطفال – قد قوبلت بالردود من قبل مؤیّدي النظریة. ومع ذلك، یبدو أن أقوی نقد موجه إلیها هو عدم انسجامها مع الارتکاز والتجربة الوجدانیة للمتکلمین باللغة؛ حیث إنهم لا یتحسّسون هذا التعهد الداخلي المفترض مسبقاً في عملیة استعمال الألفاظ. تُستنتج المقالة أنه علی الرغم من قابلیة الکثیر من الإشکالات للرد، إلا أن التحدي الرئیس أمام نظریة الالتزام یتمثل في انفصالها عن الحدس اللغوي لعامة مستخدمي اللغة.
شناسنامه نشریه
صاحب امتیاز
مدرسۀ علمیۀ مدینة‌العلم کاظمیه
مدیر مسئول
سید ابراهیم فاطمی نسب
سردبیر
علی اکبر دهقانی اشکذری
هیات تحریریه
سید ابراهیم فاطمی نسب
علی اکبر دهقانی اشکذری
امید نساج دره
محمد مهدی مزین
محسن رجبی نصرت آبادی
هادی هادی زاده بهابادی
ناصر رحمانی شمسی
امیرحسین حسنعلی تفتی
ویراستار ادبی
محمدسجاد قاسمی
دوره انتشار
فصلنامه
مقالات آماده انتشار
نتیجه‌ای پیدا نشد.
شماره های پیشین
آخرین مقالات
شماره های پیشین
بانک ها و نمایه نامه ها
کل مقالات ۲۵
در پروسه انتشار ۲۳
منتشر شده ۲
کل بازدید سایت ۸۶۰