تبیین مفهومی موضوع ضروری دین و احکام آن با تطبیق مصداقی بر مسئله حجاب
محمدکاظم زارع شحنه؛ پژوهشگر مرکز پژوهش و آموزشهای کاربردی مدرسۀ علمیۀ محمدیه یزد.
یکـی از مهمتریـن بحثهـا در هرحیطـهای صحبـت از ضروریهـای آن حیطـه اسـت. اگـر کسـی بـه آن ضروریـات احاطـه کافـی و شـناخت لازم نداشـته باشـد نمیتوانـد در آن امـر موفـق باشـد .یکـی از موضوعـات مهـم در دیـن اسلام و مذهـب شیعـه، موضـوع ضروری بـودن یـک مسـئله در فقـه، مذهـب و اسلام اسـت کـه آثـار و احـکام فراوانـی دارد. بعضـی از مسـائل در دیـن جـزء ضروریهـا حسـاب میشـوند و انـکارِ بـاوری آنهـا منجـر بـه ارتـداد و کفـر میشـود؛ و شـقاوت دنیـا و آخـرت را بـه دنبـال دارد. بررسـی ماهیـت فقهـی ایـن موضـوع و احـکام آن و تطبیـق آن بـر مسـئله حجـاب کـه در زمـان معاصـر تحتتأثیـر تهاجـم فرهنـگ ویرانگـر غرب و شـبهات جنگ رسـانهای مورد انکار نظری و عملـی قـرار گرفتـه لازم بـه نظـر میرسـد؛ لـذا در ایـن تحقیـق ابتـدا بـه بررسـی لغـوی و اصطلاحی این موضـوع خواهیـم پرداخـت و در ادامـه احـکام مترتـب بـر آن را بیـان خواهیـم کـرد و در پایـان بحـث تطبیقـی در مسـئله حجـاب خواهیـم داشـت.
ایـن مقالـه بـا اسـتفاده از روش توصیفـی و کتابخانـهای گـردآوری شـده اسـت. در ایـن پژوهش بـه منابـع و مطالـب خوبی دسترسـی حاصـل شـد؛ کـه از جملـه نتایـج حاصـل از آن عبارتنـد از: 1-حجـاب یـک ضروری بیّـن در دیـن اسـت و لازم اسـت هـر مسـلمانی بـه آن معتقد باشـد .2-بین منکِر ضروری دیـن و شـخصی کـه فاعـل یـک امرمنکَـر اسـت تفـاوت اسـت و نبایـد هـر گنهـکاری منکـر ضروری دین شـناخته شـود .3- بعضی از مسـائل مختص به مذهب تشیع اسـت؛ و ا گر اهلسـنت آن را انـکار کننـد منکـر مذهـب شـمرده میشـوند نـه منکـر دیـن؛ پـس احـکام انـکار ضروری دیـن چنیـن افـرادی را شـامل نمیشـود.
1. اسـترآبادی، محمدامیـن بـن محمـد شریـف. محقـق رحمـتالله رحمتـی ارا کـی. نویسـنده علـی بـن علـی موسـوی عاملـی. (1426ه.ق)، «الفوائـد المدنیـة (الشـواهد المکیـة في مداحض حجـج الخیـالات المدنیـة)»، قـم ، جماعـة المدرسـین فـي الـحوزة العلمیـة بقـم. مؤسسـة النشـر الإسلامـي.
2. بسـتانی ،فـؤاد افـرام، (1375ش)، «فرهنـگ ابجـدی» مهیـار رضـا (مترجـم)، تهـران ،اسلامـی ،چاپ 2
3. بهجـت، محمدتقـی، (1386ش)، «توضیحالمسـائل (بهجـت)»، قـم، دفتـر آیتاللهالعظمـی محمدتقـی بهجـت.
4. جعفریان، رسول(1380ش)، «رسائل حجابیه (فلسفه حجاب)» ، قم، دلیل ما.
5. حیـدری، کمـال، (1434ه.ق)، «رسـائل فقهیـة (حیـدری)»، مـحرر: نخبـة مـن الفـضلاء، بیروت - لبنـان، موسسـة الهـدی للطباعـة و النشـر.
6. خمینـی، روحالله، رهبـر انـقلاب و بنیان گـذار جمـهوری اسلامـی ایـران(1381 ش)،
7. «توضیحالمسـائل (امـام و مراجـع)»، نویسـنده حسیـن نوری همدانـی، و موسـی شـبیری زنجانـی، و علـی سیسـتانی، و محمدعلـی ارا کـی، و لطـفالله صافـی، و محمدتقـی بهجـت، و ناصـر مـدارم شیـرازی، و جـواد تبریـزی، و سیـد ابوالقاسـم خوئـی، و محمدرضـا گلپایگانـی، و خامنـهای، علـی، رهبـر جمـهوری اسلامـی ایـران، و محمـد فاضـل موحـدی لندرانـی. گردآورنـده احسـان اصولـی، و محمدحسـن بنیهاشـمی خمینـی. ، قـم، جامعـه مدرسیـن حوزه علمیـه قـم. دفتـر انتشـارات اسلامـی.
8. سـبحانی تبریـزی، جعفـر، (1389 ش)، «اسـتفتائات (سـبحانی)» ، قـم، مؤسسـه امـام صـادق علیهالـسلام
9. شـبیری زنجانـی، موسـی، (139۶ ش)، «اسـتفتائات (شـبیری)» ، قـم، دفتـر حضـرت آیـتالله شـبیری زنجانـی. انتشـارات مرکـز فقهـی امـام محمدباقـر علیهالـسلام.
10. شـبیری ،«درس خـارج صـوم: ۸۶/۰۷/۳۰ ضروری دیـن» ، سـایت دفتـر آیـتالله شـبیری زنجانی.
11. فاضـل موحـدی لندرانـی، محمـد ،«آییـن کیفـری اسلام »، مرکـز فقهـی ائمـه اطهـار (ع) . مـحرر ا کبـر تـرابی. محقـق ا کبر ترابی. نویسـنده خمینـی، روحالله، رهبر انـقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامـی ایـران (1390 ش) . ، قـم، مرکـز فقهـی ائمـه اطهـار (ع).
12. لویـس معلـوف، (2000م)، «المنجـد فـي اللغـة العربیـة المعاصـرة»، لبنـان – بیروت، دار المشـرق ،چاپ 1.
13. منتظری، حسینعلی، (138۴ ش)، «استفتائات (منتظری) » ، تهران، نشر سایه.
14. نراقـی، احمـد بـن محمدمهـدی ، (1380 ش)، «رسـائل و مسـائل»، گردآورنـده رضـا اسـتادی، قـم، کنگـره بزرگداشـت محققـان ملا مهـدی و ملااحمـد نراقـی.
15. هاشـمی شـاهرودی، محمـود(1382ق)، «فرهنـگ فقـه مطابـق مذهـب اهلبیـت علیهمالـسلام»، قـم، مؤسسـه دائـرةً المعـارف فقـه اسلامـی بـر مذهـب اهلبیـت (علیهمالـسلام).
16. ویکیشیعه.
17. آملـی، محمدتقـی، (1384ه.ق)، «مصبـاح الهدی في شرح العروة الوثقی»، نویسـنده محمدکاظـم بـن عبدالعظیـم یزدی. [بی جـا] – [بی جا]، [بی نا].
18. انصـاری، مرتضـی بـن محمدامیـن (1415ق)، «کتـاب الطهـارة (انصـاری)»، مجمعالفکر الاسلامـی، کمیتـه تحقیـق تـراث شیـخ اعظـم، قـم، المؤتمـر العالمـي بمناسـبة الذکـری المئویـة الثانیـة لمـیلاد الشـیخ الأعظـم الأنصـاري، الأمانـة العامـة.
19. خمینـی، روحالله، رهبـر انـقلاب و بنیان گـذار جمـهوری اسلامـی ایـران (1392 ش)،
20. «اسـتفتائات (امـام) »، مؤسسـه تنظیـم و نشـر آثـار امـام خمینـی (س) دفتر قـم، تهران، مؤسسـه تنظیم و نشـر آثـار امـام خمینـی (س).
21. ذهنـی تهرانـی، محمـد جـواد(1366ش)، «المباحـث الفقهیـة فـي شرح الروضـة البهیـة» ، قـم - ایـران، وجدانـی.
22. شـبیری زنجانـی، موسـی ،«کتـاب نکاح (شـبیری)»، تحریـر محمدکاظـم بـن عبدالعظیـم یـزدی، قـم، مؤسسـه پژوهشـی رای پـرداز.
23. صاحـب جواهـر، محمدحسـن بـن باقر ،«جواهر الـکلام (ط. القدیمـة)»، تحقیق محمود قوچانـی و علـی آخونـدی و عبـاس قوچانـی و رضـا اسـتادی، تصحیـح ابراهیـم میانجـی، تحریر جعفر بـن حسـن محقـق حلـی، بیروت - لبنـان، دار إحیاء التـراث العربي.
24. علامـه حلـی، حسـن بـن یوسـف(1414ق)، «تذکـرة الفقهـاء (ط الحدیثـة: الطهارة إلی الجعالـة)،» تحقیـق مؤسسـة آلالبیـت علیهمالـسلام لاحیـاء التـراث، قـم، مؤسسـة آلالبیـت (علیهـم الـسلام) لإحیـاء التـراث.
25. فاضل هندی، محمد بن حسـن (1416ق)، «کشـف اللثام عن قواعد الأحکام»، تحقیق جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، دفتر انتشـارات اسلامی، مؤسسـة النشـر الإسلامي.
26. گلپایگانـی، محمدرضـا (1372ش)، «نتائـج الأفـکار فـي نجاسـة الکفـار»، تحریرعلـی کریمـی جهرمـی، قـم، دار القـرآن الکریـم.
27. مـکارم شیـرازی، ناصـر (1427ق)، «اسـتفتائات (مـکارم)»، گـردآوری ابوالقاسـم علیاننـژادی، قـم، مدرسـة الإمـام علـي بـن أبي طالـب (علیهالـسلام).
28. موسـوی سـبزواری، عبدالاعلـی (1413ق)، «مهـذب الأحـکام فـي بیـان الـحلال و الحـرام،» تحریـر محمدکاظـم بـن عبدالعظیـم یـزدی، قـم، السیـد عبـد الاعلـی السـبزواری
29. -اصغرپور طلوعی، عادل ؛ وکیل زاده، رحیم ؛ حیدری، محمد علی ؛ شـکرچی زاده، محسـن
30. ( 1397ش)، «اسـتقلال در سـببیت انکار ضروری دین و نقش علم در تحقق ارتداد» ، مجله: فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دوره پنجاه و یکم - شـماره 1 رتبه علمی-پژوهشـی (وزارت علوم).
31. -روحانی، علیرضا (1382ش)، «ضروریات دین» ، فرهنگ جهاد.
32. -شـبیری زنجانـی، سیـد موسـی (1395ش)، «انکار ضروری دیـن و رابطـه آن بـا ارتداد» ، مجله:مطالعـات فقـه معاصر.
33. -علیدوسـت، ابوالقاسـم (1397ش) «فقـه و عـرف» چاپ ششـم، نشـر:تهران، سـازمان انتشـارات پژوهشـگاه فرهنـگ و اندیشـه اسلامـی.
34. -مـکارم شیـرازی، ناصـر(1424ق)، «کتـاب النـکاح (مـکارم)» ، گـردآوری مسـعود مـکارم و محمدرضـا حامـدی، قم.





