بررسی محدوده جواز الزام حاکم با رویکرد تطبیقی در مساله حجاب زنان

دوره انتشار:
دورۀ دوم، سال دوم، شمارۀ 3، تابستان 1403
نوع مقاله:
علمی - پژوهشی
صفحات:
25 - 55
نویسندگان:

احمد باقری نیا؛ پژوهشگر مرکز پژوهش و آموزش‌ها‌ی کاربردی مدرسۀ علمیۀ محمدیه یزد

چکیده:
احـکام از مهم‌تریـن بخش‌هـای دیـن اسلام اسـت. در دسـته‌بندی احکام اسلام، دو قسـم جـوازی و الزامـی وجـود دارنـد. احـکام جـوازی شـامل مباحـات، مسـتحبات و مکروهـات هسـتند و احـکام الزامـی، محرمـات و واجبـات را در بـر می‌ گیرنـد. احـکام الزامـی از سـوی شـارع بـا مصلحـت ملزمـه‌ای وضـع شـده‌اند و تخطـی از آنهـا مسـتوجب عقوبت اسـت. شـارع مقدس بـرای تمامی احکام الزامـی عقوبـت اخروی قـرار داده و فاعلیـن آنهـا را کیفـر می‌ کنـد، امـا بـرای بعضـی از آنهـا از جانـب او عقوبـت دنیـوی نیـز وضـع شـده اسـت کـه در فقـه از آنهـا بـا عنـوان حـدود و تعزیـرات نـام می‌برنـد .اعمـال ایـن عقوبت‌هـا در حکومـت اسلامـی بـر عهـده حاکـم اسلامـی قـرار داده شـده اسـت. در مـواردی کـه شـارع، خـود حـدود و مجـازات معیّنـی را در شـرع تعییـن کـرده همـان مجـازات معیار عمل خواهـد بـود؛ امـا در مـواردی کـه از طـرف شـرع بـرای تخطـی از حکـم اسلامـی، عقوبـت خاصـی وضـع نشـده اسـت حا کـم اسلامـی می‌توانـد بـرای الـزام مـردم، تعزیراتـی را وضـع کنـد و شـارع ایـن حـق و محـدوده اعمـال مجـازات را طبـق شـرایطی بـه حاکـم اسلامـی واگـذار کرده اسـت. البته اعمـال چنین الزاماتـی بـر عمـل بـه احکام، باید تابـع مصلحت جامعه و در چارچوب کلـی شریعت صورت پذیرد تـا از سوءاسـتفاده احتمالـی عمـدی یـا سـهوی کـه زمینه‌سـاز تغییـر تدریجـی احـکام اولیـه می‌شـود جلوگیـری شـود؛ ماننـد اینکـه سـاختار کلانـی مثـل مجمـع تشـخیص مصلحـت نظـام کـه متشـکل از متخصصـان از رشـته‌های گونا گـون حوزوی و دانشـگاهی اسـت یـا کمیسیون‌هـای تخصصـی دیگـر و مجتهدیـن جامع‌الشـرایط و آگاه، بـر ایـن رونـد نظـارت داشـته باشـند. حجـاب نیـز یکـی از احـکام ضروری دیـن اسلام اسـت و حاکـم اسلامـی می‌توانـد بـه اقتضـای حکـم شـرع و صلاحدیـد جامعـه بـرای تخطـی از آن عقوبت‌هـایی را وضـع کنـد تـا مـردم را بـه رعایـت آن ملـزم بـدارد. البتـه اعمـال چنیـن حقـی بایـد مسـبوق بـه تبییـن و آموزش ایـن احـکام باشـد تـا موجـب تخریـب چهـره دین نشـود.
کلیدواژگان:
الزام، احکام، حکومت اسلامی، حجاب.
منابع:

منابع
قرآن کریم
1. ابن طاووس، علی بن موسی (1409ق)، إقبال الأعمال، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج1.
2. ابن فارس، احمد (1399ش)، معجم مقاییس اللغه، بیروت: دار الفکر، چ3، ج2.
3. الأنصـاری، الشیـخ محمـد علـی (1415ق)، الموسـوعة الفقهیـة المیسـرة، قـم: مجمـع الفکـر الإسلامـی،ج۴.
4. الحـر العاملـی، محمـد بـن حسـن (1416ق)، وسـائل الشیعـة، قـم: مؤسسـه آل البیـت )علیهـم الـسلام( ج 16.
5. الخوئـی، السیـد أبوالقاسـم (1376ش)، مبانـی تکملـة المنهـاج، نجـف الأشـرف: مطبعـة الآداب، ج1.
6. الزبیـدی، المرتضـی (1385ق)، تـاج الـعروس مـن جواهـر القامـوس، بیروت: دارالهدایـه ،ج 19.
7. الطحـاوی، أبـو جعفـر أحمـد بـن محمـد بـن سلامـة (1415ق)، شرح مشـکل الآ ثـار، سوریـه ،مؤسسـه الرسـالة، چ1، ج 13.
8. الطوسـی، ابوجعفـر محمـد بـن حسـن بـن علـی بـن حسـن (1400ق)، النهایـة، بیروت: دار الکتـب الـعربی.
9. الفیومی، احمد بن محمد (1428ق)، المصباح المنیر، بیروت: المکتبة العصریة، ج۱.
10. الهنـدی، فاضـل (1416ق)، کشـف اللثـام عـن قواعـد الأحـکام، قـم: مؤسسـه النشـر الإسلامـی التابعـة لجماعـة المدرسیـن، ج10.
11. ایـازی، سیـد محمـد علـی (1386ش(، نقـد و بررسـی ادلـه فقهـی الـزام حکومتـی حجـاب ،فصلنامـه علمـی پژوهشـی فقـه، دوره چهاردهـم، ش51.
12. أبی مخنـف، لـوط بـن یـحیی (1367ش)، وقعـة الطـف، قـم: مؤسسـه النشـر الإسلامـی التابعـة لجماعـة المدرسیـن، چ1، ج1.
13. بیهقی، أبوبدر (1424ق)، السنن الکبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، چ3، ج7.
14. پایـگاه اینترنتـی حجـت الإسلام حامـد کاشـانی، سـخنرانی 21/9/1402، نقـش حضـرت زهـراء در اسـتمرار رسـالت الهـی ،p?/com.hkashani.www//:https=23780
15. حسیـن نـژاد، سیدمجتبـی (1397ش) واکاوی ادلـه الـزام اجـرای قوانیـن و ارزش‌هـای دینـی توسـط حکومت اسلامی ،فصلنامه علمی پژوهشـی حکومت اسلامی، دوره بیسـت و سـوم، ش 2.
16. شریـف رضـی، أبوالحسـن محمـد (1376ش)، نهـج البلاغـة، مشـهد: مجمـع البحـوث الإسلامیـة الرضویـة المقدسـة.
17. شهید اول، محمد بن مدی (1400ق)، القواعد و الفوائد، قم: کتابفروشی مفید، چ1، ج2.
18. شیرازی، مکارم (1383ش)، تعزیر و گستره آن، قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب.
19. صلیبا، جمیل (1414ق)، المعجم الفلسفی، بیروت: الشرکة العالمیة للکتاب، ج۱.
20. طباطبـایی، محمـد حسیـن (1352ش)، المیـزان فـی تفسیـر القـرآن الکریـم، بیروت: مؤسسـة الأعلمـی للمطبوعـات، ج4.
21. طبری، محمد بن جریر (1387ق)، تاریخ طبری، بیروت: روائع التراث العربی، چ13، ج3.
22. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ4، ج1.
23. گلپایگانـی، سیـد محمـد رضـا (1372ش) الـدرر المنضـود فـی احـکام الحـدود، قـم: دار القـرآن الکریـم، چ1، ج2.
24. مجموعه من المؤلفین (1989م)، المعجم الوسیط، استانبول: دار الدعوةً، ج۲.
25. مصباح یزدی، محمدتقی (1391ش)، نظریه حقوقی اسلام، قم: مؤسسـه آموزشـی و پژوهشـی امام خمینی، ج۱.
26. مظفر، محمد رضا (1381ش)، اصول فقه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ج2.
27. منتظـر قائـم، مهـدی (1400ش)، ا کـراه در عمـل بـه شریعـت از منظـر قـرآن و حدیـث ،مجلـه پژوهـش دینـی، دوره بیسـتم، ش 43.
28. موسـوی خمینـی، سیـدروح‌الله (1370ش)، صحیفـه نور، تهـران: موسسـه چاپ و نشـر وابسـته بـه وزارت فرهنـگ و ارشـاد اسلامـی ج۲۰.
29. مهـدوی زادگان، داوود (1386ش)، پژوهشـی در الـزام حکومتـی حکـم حجـاب ،مجلـه مطالعـات راهبـردی زنـان، دوره نهـم، ش36.
30. نجفـی، محمـد حسـن (1362ش)، جواهـر الـکلام فـی شرح شـرائع الإسلام، بیروت: دار إحیـاء التـراث الـعربی، چ 7، ج 41.
31. خطیبی، محمد (1386ش)، فرهنگ شیعه، قم: زمزم هدایت، چ1، ج1.

چکیده عربی:
ندارد
شناسنامه نشریه
صاحب امتیاز
مدرسۀ علمیۀ مدینة‌العلم کاظمیه
مدیر مسئول
سید ابراهیم فاطمی نسب
سردبیر
علی اکبر دهقانی اشکذری
هیات تحریریه
سید ابراهیم فاطمی نسب
علی اکبر دهقانی اشکذری
امید نساج دره
محمد مهدی مزین
محسن رجبی نصرت آبادی
هادی هادی زاده بهابادی
ناصر رحمانی شمسی
امیرحسین حسنعلی تفتی
ویراستار ادبی
محمدسجاد قاسمی
دوره انتشار
فصلنامه
مقالات آماده انتشار
نتیجه‌ای پیدا نشد.
شماره های پیشین
آخرین مقالات
شماره های پیشین
بانک ها و نمایه نامه ها
کل مقالات ۲۵
در پروسه انتشار ۲۳
منتشر شده ۲
کل بازدید سایت ۷۹۸